Trong bất kỳ một tổ chức kinh tế hay doanh nghiệp nào, hệ thống kế toán luôn giúp lưu thông và kiểm soát toàn bộ dòng chảy tài chính. Việc thấu hiểu rõ ràng câu hỏi “có mấy loại kế toán chính” đóng vai trò then chốt giúp các chủ doanh nghiệp, nhà quản lý bố trí nhân sự đúng vị trí, tối ưu hóa chi phí vận hành và bảo vệ doanh nghiệp trước các rủi ro pháp lý.
Để giúp bạn có cái nhìn tổng quan và sâu sắc nhất, Kế Toán Anh Minh đã tổng hợp các loại kế toán chính phổ biến qua bài viết dưới đây.
1. Phân loại kế toán theo bản chất và mục đích cung cấp thông tin
Nếu xét trên phương diện lý thuyết quản trị và các chuẩn mực kế toán cốt lõi, hệ thống kế toán được chia làm 2 loại hình lớn nhất và quan trọng nhất. Đây là nền tảng mà mọi sinh viên ngành kế toán hay chủ doanh nghiệp đều phải nằm lòng:
1.1 Kế toán tài chính (Financial Accounting)
Kế toán tài chính là việc thu thập, xử lý, kiểm tra, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính bằng báo cáo tài chính cho các đối tượng có nhu cầu sử dụng thông tin của đơn vị kế toán. Đặc điểm của kế toán tài chính là cung cấp thông tin chủ yếu cho các đối tượng bên ngoài doanh nghiệp, chẳng hạn như: cơ quan thuế, các nhà đầu tư, ngân hàng, cổ đông, và các cơ quan quản lý nhà nước.
- Tính pháp lý: Bắt buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt theo các chuẩn mực kế toán quốc gia (VAS/VFRS), luật kế toán và các thông tư hướng dẫn của Bộ Tài chính.
- Sản phẩm đầu ra: Bộ Báo cáo tài chính hoàn chỉnh bao gồm: Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, Báo cáo lưu chuyển tiền tệ và Bản thuyết minh báo cáo tài chính.
- Đặc điểm thông tin: Mang tính chất quá khứ, là những số liệu đã xảy ra và yêu cầu độ chính xác tuyệt đối, có tính khách quan cao và có thể kiểm chứng được.
1.2 Kế toán quản trị (Managerial Accounting)
Trái ngược với kế toán tài chính, kế toán quản trị lại hướng vào bên trong. Đây là việc thu thập, xử lý, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính theo yêu cầu quản trị và quyết định kinh tế nội bộ trong đơn vị kế toán. Đối tượng sử dụng thông tin này là Ban giám đốc, Hội đồng quản trị, các trưởng bộ phận nhằm phục vụ công tác lập kế hoạch, kiểm soát và ra quyết định chiến lược.
- Tính pháp lý: Không có tính bắt buộc mang tính pháp lý của Nhà nước. Doanh nghiệp tự thiết kế hệ thống kế toán quản trị sao cho phù hợp nhất với mô hình sản xuất kinh doanh của mình.
- Sản phẩm đầu ra: Các báo cáo nội bộ như: Báo cáo phân tích chi phí, Báo cáo dự toán ngân sách, Báo cáo phân tích biên lợi nhuận theo từng dòng sản phẩm, Báo cáo hiệu suất của từng phòng ban…
- Đặc điểm thông tin: Hướng tới tương lai, chú trọng vào tính kịp thời, tính linh hoạt và dự báo. Thông tin kế toán quản trị bao gồm cả số liệu tài chính lẫn phi tài chính (ví dụ: thị phần, sự hài lòng của khách hàng).
Doanh nghiệp vừa và nhỏ thường bỏ qua kế toán quản trị mà chỉ tập trung vào kế toán tài chính để đối phó với cơ quan thuế. Đây là sai lầm phổ biến khiến CEO không nắm chắc được bức tranh tài chính thực tế để điều hành kinh doanh hiệu quả.
2. Các loại kế toán theo vị trí nghiệp vụ trong doanh nghiệp
Trong thực tế vận hành tại các doanh nghiệp (đặc biệt là các doanh nghiệp quy mô vừa và lớn), bộ phận kế toán sẽ được chia nhỏ thành nhiều phần hành chuyên biệt để dễ dàng kiểm soát và xử lý khối lượng công việc khổng lồ. Dưới đây là các loại kế toán chính xuất hiện phổ biến trong sơ đồ tổ chức phòng kế toán:
2.1 Kế toán thuế
Kế toán thuế có thể nói là vị trí luôn được các chủ doanh nghiệp tại Việt Nam quan tâm hàng đầu. Nhiệm vụ chính của kế toán thuế là xử lý các nghĩa vụ về thuế của doanh nghiệp đối với Ngân sách Nhà nước, đảm bảo tối ưu số thuế phải nộp trong khuôn khổ pháp luật cho phép.
Công việc cụ thể bao gồm: Thu thập, kiểm tra tính hợp pháp của hóa đơn đầu vào, đầu ra; Lập tờ khai thuế định kỳ (Thuế GTGT, Thuế TNCN, Thuế TNDN); Lập báo cáo tình hình sử dụng hóa đơn; Thực hiện quyết toán thuế năm và trực tiếp giải trình với cơ quan thuế khi có thanh kiểm tra.
2.2 Kế toán tổng hợp
Kế toán tổng hợp đóng vai trò như cầu nối giữa các kế toán viên phần hành và kế toán trưởng. Vị trí này chịu trách nhiệm thu thập, kiểm tra và đối chiếu lại toàn bộ các dữ liệu chi tiết từ các bộ phận kế toán khác gửi về nhằm phản ánh một cách tổng quát nhất tình hình tài sản, nguồn vốn và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp.
Kế toán tổng hợp sẽ thực hiện các bút toán kết chuyển cuối kỳ, tính toán giá vốn, phân bổ chi phí, trích khấu hao tài sản và trực tiếp tham gia vào việc lập Báo cáo tài chính hoàn chỉnh.
2.3 Kế toán công nợ
Quản lý dòng tiền tốt hay không phụ thuộc rất lớn vào năng lực của kế toán công nợ. Vị trí này chịu trách nhiệm giám sát toàn bộ các khoản phải thu (từ khách hàng) và các khoản phải trả (cho nhà cung cấp). Kế toán công nợ cần theo dõi sát sao hạn thanh toán, lập biên bản đối chiếu công nợ định kỳ, đốc thúc thu hồi nợ đọng để tránh tình trạng đứt gãy dòng tiền, đồng thời lên kế hoạch trả nợ đúng hạn để giữ uy tín cho doanh nghiệp.
2.4 Kế toán kho (Kế toán hàng tồn kho)
Đối với các doanh nghiệp sản xuất, thương mại, hàng tồn kho chiếm tỷ trọng tài sản rất lớn. Kế toán kho có nhiệm vụ quản lý tình hình nhập – xuất – tồn của nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ và thành phẩm trong kho hàng. Họ trực tiếp lập và kiểm tra các phiếu nhập kho, xuất kho, thẻ kho; đồng thời phối hợp với thủ kho thực hiện kiểm kê định kỳ nhằm phát hiện sớm các trường hợp thất thoát, hư hỏng hoặc chênh lệch số liệu sổ sách với thực tế.
2.5 Kế toán tài sản cố định (TSCĐ)
Tài sản cố định (nhà xưởng, máy móc, ô tô, thiết bị văn phòng…) là những tài sản có giá trị lớn và thời gian sử dụng lâu dài. Kế toán tài sản cố định có nhiệm vụ lập hồ sơ quản lý riêng cho từng tài sản (nguyên giá, ngày mua, bộ phận sử dụng), tính toán và trích khấu hao TSCĐ chính xác theo quy định pháp luật, đồng thời theo dõi các hoạt động sửa chữa lớn, nâng cấp hoặc thanh lý tài sản.
2.6 Kế toán chi phí và giá thành
Đây là phân hệ cực kỳ quan trọng trong các doanh nghiệp sản xuất hoặc xây dựng. Kế toán chi phí chịu trách nhiệm tập hợp toàn bộ các chi phí phát sinh (chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung), từ đó áp dụng các phương pháp tính giá thành để xác định chính xác giá thành của từng sản phẩm hoặc từng công trình. Số liệu từ kế toán giá thành là cơ sở để bộ phận kinh doanh đưa ra chiến lược giá bán cạnh tranh trên thị trường.
2.7 Kế toán thanh toán và ngân hàng
Kế toán thanh toán phụ trách quản lý dòng tiền mặt tại quỹ và dòng tiền gửi tại các hệ thống ngân hàng của doanh nghiệp. Nhiệm vụ của họ là lập các chứng từ thu – chi tiền mặt, viết séc, lập ủy nhiệm chi, theo dõi số dư các tài khoản ngân hàng và đối chiếu với sổ phụ ngân hàng hàng ngày. Mọi giao dịch chi tiền đều phải đảm bảo có đầy đủ phê duyệt từ cấp quản lý và chứng từ gốc hợp lệ kèm theo.
2.8 Kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương
Vị trí này phụ trách việc tính toán tiền lương, thưởng, phụ cấp cho toàn bộ cán bộ công nhân viên dựa trên bảng chấm công và quy chế lương của công ty. Ngoài ra, kế toán tiền lương còn phải thực hiện tính toán chính xác các khoản trích theo lương như Bảo hiểm xã hội (BHXH), Bảo hiểm y tế (BHYT), Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) và Kinh phí công đoàn, đảm bảo quyền lợi hợp pháp cho người lao động.
3. Doanh nghiệp nên chọn tổ chức bộ máy kế toán như thế nào?
Không có một công thức chung duy nhất cho tất cả các doanh nghiệp khi thiết lập bộ máy kế toán. Việc bố trí bao nhiêu loại kế toán phụ thuộc hoàn toàn vào quy mô, ngành nghề kinh doanh và năng lực tài chính của đơn vị:
- Đối với doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ (SMEs): Khối lượng chứng từ ít, doanh nghiệp thường chỉ cần 1 đến 2 nhân sự đảm nhiệm vị trí Kế toán tổng hợp kiêm nhiệm luôn kế toán nội bộ và kế toán thuế. Hoặc giải pháp tối ưu hơn là sử dụng dịch vụ kế toán trọn gói bên ngoài để vừa tiết kiệm chi phí, vừa đảm bảo an toàn về mặt pháp lý.
- Đối với doanh nghiệp quy mô vừa: Bộ máy kế toán thường có từ 3 – 5 người, bao gồm Kế toán trưởng, Kế toán tổng hợp, Kế toán thuế độc lập và các kế toán viên kiêm nhiệm (ví dụ: công nợ kiêm thanh toán, kho kiêm giá thành).
- Đối với tập đoàn, công ty lớn: Phòng kế toán sẽ vận hành chuyên nghiệp với đầy đủ các loại hình kế toán đã nêu ở mục 2, mỗi phân hệ có thể có một nhóm nhân sự chuyên trách riêng biệt dưới sự điều hành của Kế toán trưởng và Giám đốc Tài chính (CFO).
Hy vọng qua bài viết này của Kế Toán Anh Minh, bạn đã có câu trả lời thỏa đáng cho câu hỏi “Có mấy loại kế toán chính” cũng như nắm rõ chức năng của từng loại hình kế toán trong doanh nghiệp. Việc xây dựng một hệ thống kế toán chuẩn chỉnh, phân định rõ ràng quyền hạn và trách nhiệm là chìa khóa vàng giúp doanh nghiệp vững bước trên con đường phát triển bền vững.
Nếu doanh nghiệp của bạn đang gặp khó khăn trong việc vận hành bộ máy kế toán, tối ưu chi phí thuế hay xử lý sổ sách kế toán, hãy liên hệ ngay với Kế Toán Anh Minh để được tư vấn các giải pháp tối ưu nhất!
