Trong bối cảnh nền kinh tế hiện đại, mô hình thành lập doanh nghiệp xã hội (DNXH) đang trở thành một làn sóng mới đầy nhân văn tại Việt Nam. Đây không chỉ là nơi kinh doanh tạo ra lợi nhuận mà còn là lời giải cho các bài toán về môi trường, giáo dục và hỗ trợ cộng đồng. Tuy nhiên, vì mang đặc thù “lai” giữa tổ chức phi lợi nhuận và doanh nghiệp thương mại, quy trình pháp lý để thành lập loại hình này có những quy định riêng biệt mà chủ đầu tư cần nắm rõ.
Bài viết dưới đây sẽ cung cấp cái nhìn toàn diện từ điều kiện, hồ sơ đến quy trình thành lập doanh nghiệp xã hội, giúp bạn hiện thực hóa lý tưởng một cách chuyên nghiệp nhất.
1. Doanh nghiệp xã hội là gì?
Theo Luật Doanh nghiệp 2020, doanh nghiệp xã hội là doanh nghiệp được đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật, hoạt động nhằm mục tiêu giải quyết vấn đề xã hội, môi trường vì lợi ích cộng đồng.
Đặc điểm nhận diện cốt lõi của một DNXH bao gồm:
- Mục tiêu xã hội: Ưu tiên hàng đầu là giải quyết các vấn đề xã hội hoặc môi trường.
- Tái đầu tư lợi nhuận: Phải sử dụng ít nhất 51% tổng lợi nhuận sau thuế hằng năm của doanh nghiệp để tái đầu tư nhằm thực hiện mục tiêu xã hội, môi trường như đã đăng ký.
2. Điều kiện thành lập doanh nghiệp xã hội
Để được công nhận là doanh nghiệp xã hội và hưởng các chính sách ưu đãi từ nhà nước, đơn vị cần đáp ứng các điều kiện sau:
- Vốn điều lệ: Pháp luật không quy định mức vốn tối thiểu hay tối đa (trừ các ngành kinh doanh có điều kiện về vốn). Chủ doanh nghiệp tự quyết định mức vốn dựa trên quy mô thực tế, nhưng phải cam kết góp đủ trong vòng 90 ngày kể từ khi nhận Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.
- Trụ sở chính: Phải có địa chỉ cụ thể trên lãnh thổ Việt Nam (số nhà, ngõ, phường, tỉnh…). Lưu ý quan trọng: Không được đặt trụ sở tại căn hộ chung cư chỉ dùng để ở hoặc nhà tập thể; địa chỉ phải có chức năng thương mại/văn phòng rõ ràng.
- Chủ thể thành lập: Cá nhân phải từ đủ 18 tuổi, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ. Đối với tổ chức phải có tư cách pháp nhân. Tất cả đều phải không thuộc đối tượng bị cấm quản lý và thành lập doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp.
- Tên doanh nghiệp: Phải bao gồm: Loại hình doanh nghiệp + Tên riêng. Điểm đặc biệt của mô hình này là chủ sở hữu có thể thêm cụm từ “xã hội” vào tên để khẳng định sứ mệnh (Ví dụ: Công ty TNHH Doanh nghiệp xã hội Phương Nam). Tên không được trùng hoặc gây nhầm lẫn với các đơn vị đã đăng ký trước đó.
- Ngành nghề kinh doanh: Được tự do đăng ký các ngành nghề pháp luật không cấm và có trong hệ thống mã ngành kinh tế Việt Nam. Với các ngành nghề có điều kiện, doanh nghiệp chỉ được hoạt động khi đã đáp ứng đủ các tiêu chuẩn chuyên biệt theo quy định.
3. Ưu và nhược điểm khi thành lập doanh nghiệp xã hội
Trước khi bắt tay vào làm thủ tục, bạn cần cân nhắc kỹ hai mặt của mô hình này:
3.1 Ưu điểm
- Ưu đãi thuế & tín dụng: Được hưởng các chính sách ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp, vay vốn lãi suất thấp và hỗ trợ mặt bằng sản xuất kinh doanh.
- Thu hút nguồn lực: Dễ dàng huy động vốn từ các quỹ đầu tư tác động, các tổ chức phi chính phủ (NGO) và tiếp nhận viện trợ từ các cá nhân, tổ chức trong và ngoài nước.
- Uy tín thương hiệu: Tạo dựng hình ảnh đẹp trong mắt người tiêu dùng, dễ dàng xây dựng lòng trung thành khách hàng thông qua giá trị nhân văn.
3.2 Nhược điểm
- Ràng buộc lợi nhuận: Giới hạn việc chia cổ tức cho cổ đông (do phải giữ lại ít nhất 51% lợi nhuận).
- Giám sát chặt chẽ: Phải báo cáo định kỳ về tình hình thực hiện mục tiêu xã hội cho cơ quan có thẩm quyền. Nếu thay đổi hoặc chấm dứt mục tiêu, thủ tục hậu kiểm rất phức tạp.
4. Hồ sơ thành lập doanh nghiệp xã hội gồm những gì?
Bộ hồ sơ thành lập doanh nghiệp xã hội bao gồm hai phần: hồ sơ đăng ký doanh nghiệp thông thường và hồ sơ đặc thù của DNXH.
4.1 Hồ sơ đăng ký doanh nghiệp
- Giấy đề nghị đăng ký doanh nghiệp.
- Điều lệ công ty (phù hợp với loại hình TNHH hoặc Cổ phần).
- Danh sách thành viên góp vốn hoặc cổ đông sáng lập.
- Bản sao CCCD/Hộ chiếu của các thành viên/cổ đông và người đại diện pháp luật.
4.2 Hồ sơ đặc thù cho DNXH (Bắt buộc)
- Cam kết thực hiện mục tiêu xã hội, môi trường: Đây là văn bản quan trọng nhất, nêu rõ vấn đề xã hội đang giải quyết và tỷ lệ lợi nhuận giữ lại tái đầu tư (tối thiểu 51%).
- Quyết định phê duyệt cam kết: Của chủ sở hữu doanh nghiệp hoặc Hội đồng thành viên/Hội đồng quản trị.
5. Quy trình thủ tục thành lập doanh nghiệp xã hội
Quy trình này thường kéo hơi dài hơn so với thành lập công ty thương mại thuần túy do khâu thẩm định cam kết.
Bước 1: Soạn thảo hồ sơ và ký kết cam kết
Chủ doanh nghiệp soạn thảo đầy đủ bộ hồ sơ nêu trên. Lưu ý, bản cam kết phải được ký bởi người đại diện pháp luật và những người có thẩm quyền trong doanh nghiệp.
Bước 2: Nộp hồ sơ tại Sở Kế hoạch và Đầu tư
Nộp hồ sơ trực tuyến qua Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp. Sau khi hồ sơ được tiếp nhận, Phòng Đăng ký kinh doanh sẽ xem xét tính hợp lệ.
Bước 3: Tiếp nhận Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp
Sau khoảng 03 – 05 ngày làm việc, nếu hồ sơ đạt yêu cầu, bạn sẽ nhận được Giấy phép kinh doanh. Đồng thời, cơ quan đăng ký kinh doanh sẽ đăng tải Bản cam kết thực hiện mục tiêu xã hội lên Cổng thông tin quốc gia để cộng đồng giám sát.
Bước 4: Thực hiện các thủ tục sau thành lập
- Khắc dấu tròn doanh nghiệp.
- Mở tài khoản ngân hàng và thông báo số tài khoản cho cơ quan thuế.
- Mua chữ ký số và đăng ký hóa đơn điện tử.
- Treo biển hiệu tại trụ sở chính.
6. Những lưu ý cho chủ doanh nghiệp xã hội
Để vận hành bền vững, bạn không nên bỏ qua những điểm sau:
- Tiếp nhận viện trợ: Doanh nghiệp xã hội được phép tiếp nhận viện trợ phi chính phủ nước ngoài để thực hiện mục tiêu xã hội. Tuy nhiên, quy trình tiếp nhận phải tuân thủ Nghị định 80/2020/NĐ-CP về quản lý và sử dụng viện trợ không hoàn lại.
- Thay đổi mục tiêu: Nếu trong quá trình kinh doanh, doanh nghiệp muốn thay đổi hoặc chấm dứt cam kết xã hội, bạn phải thông báo cho cơ quan đăng ký kinh doanh và hoàn trả lại các ưu đãi, hỗ trợ đã nhận từ nhà nước.
- Báo cáo hằng năm: Phải gửi báo cáo đánh giá tác động xã hội hằng năm cho Sở Kế hoạch và Đầu tư chậm nhất là 90 ngày kể từ ngày kết thúc năm tài chính.
7. Câu hỏi thường gặp về thành lập doanh nghiệp xã hội
-
Doanh nghiệp thông thường có thể chuyển đổi thành doanh nghiệp xã hội không?
Hoàn toàn được. Doanh nghiệp chỉ cần nộp hồ sơ thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp kèm theo Cam kết thực hiện mục tiêu xã hội lên Phòng Đăng ký kinh doanh.
-
Lợi nhuận 49% còn lại có được chia cho cổ đông không?
Có. Sau khi đã trích lập ít nhất 51% lợi nhuận để tái đầu tư, phần còn lại doanh nghiệp được quyền phân phối cho các thành viên góp vốn hoặc cổ đông theo quy định của Điều lệ.
-
Cá nhân nước ngoài có được thành lập doanh nghiệp xã hội tại Việt Nam không?
Được, nhưng phải tuân thủ thêm các quy định về đầu tư nước ngoài tại Việt Nam (xin Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư – IRC trước khi làm thủ tục thành lập doanh nghiệp).
8. Dịch vụ thành lập doanh nghiệp xã hội tại Kế Toán Anh Minh
Việc hiện thực hóa một dự án vì cộng đồng là hành trình cao cả nhưng cũng đầy rẫy những thủ tục hành chính phức tạp. Nếu bạn đang loay hoay với các điều khoản trong bản cam kết xã hội hay lúng túng trước những quy định về tái đầu tư lợi nhuận, hãy để dịch vụ thành lập công ty tại Kế Toán Anh Minh đồng hành cùng bạn.
Với đội ngũ chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm, Kế Toán Anh Minh cam kết:
- Tư vấn chuyên sâu: Giúp bạn lựa chọn loại hình doanh nghiệp và soạn thảo bản cam kết mục tiêu xã hội đúng chuẩn pháp lý, tối ưu lợi ích.
- Thủ tục nhanh chóng: Đại diện khách hàng nộp hồ sơ và nhận kết quả tại Sở Kế hoạch & Đầu tư, giúp bạn tiết kiệm tối đa thời gian.
- Hỗ trợ hậu thành lập: Cung cấp dịch vụ kế toán thuế chuyên biệt cho doanh nghiệp xã hội, giúp bạn minh bạch tài chính và nộp báo cáo tác động đúng hạn.
- Chi phí minh bạch: Cam kết không phát sinh chi phí ẩn, báo giá trọn gói ngay từ đầu.
Liên hệ ngay với Kế Toán Anh Minh để nhận tư vấn miễn phí và khởi đầu hành trình thành lập doanh nghiệp xã hội một cách thuận lợi nhất!
